دسامبر 15, 2019

اثر روی بر رشد قدی و ضریب هوش | تغذیه سالم


روی از ریز مغذی هاییه که در تموم دورانای زندگی نقش مهمی در سلامت بدن اجرا می کنه. تحقیقات انجام شده در سالای گذشته نشون دهنده اون هستش که کمبود روی به خصوص در کشورای در حال پیشرفت از گسترش قابل توجه ای برخورداره. مشکلات به وجود اومده به وسیله کمبود روی بعضی وقتا غیر قابل جبرانه.


تحقیقات نشون داده که اثرات بد روی در دوران جنینی و ۲ سال اول زندگی بر رشد و تکامل مغزی کودک غیر قابل جبرانه. کمبود روی کاهش قدرت درک و یادگیری، کاهش ضریب هوشی، ضعیف کردن سیستم ایمنی و افزایش دچار شدن به بیماریا و کاهش سرعت رشد رو به دنبال داره. در زنان باردار کمبود ناچیز روی می تونه منتهی به بارداری دراز مدت و زایمون آهسته، تاخیر رشد داخل رحمی، انقباضات ضعیف رحمی و خون ریزی شه. مشکل بلوغ جنسی به دلیل کمبود روی واسه اولین بار در نوجوانان ایرونی گزارش شد.

روی با تاثیر بر فعالیت هورمون سوماتومدین  که به وسیله هورمون رشد در کبد ترشح می شه، باعث ایجاد بافت غضروفی و استخوانی شده و عامل موثری در رشد بدنه .

به طور طبیعی ۲ تا ۳ گرم روی در بدن هر فرد هست که نسبت خیلی از اون در استخوانا و حدود ۲۰ درصد در پوست بدن هست و عامل اساسی در رشد بدن خصوصا در اوایل تولد و سنین جوونی هستش و در صورت کمبود اونم مشکلات خیلی از جمله کاهش رشد، کوتاهی قد و رنگ پریدگی بروز می کنه.

کمبود روی با تاثیر بر رشد غددجنسی از ترشح تستوسترون جلوگیری می کنه. هم اینکه کمبود اون با تاثیر بر اعصاب باعث کاهش قدرت حافظه و ضریب هوشی آدما مخصوصا کودکان می شه. روی تاثیر مثبت برغده تیروئید و ترشح انسولین داره و هم اینکه با تاثیر بر افزایش تولید ویتامین D و در نتیجه جذب کلسیم در رشد استخوانی موثره و کمبود اون باعث مشکلات زیاد از جمله پوکی استخون می شه .

روی در افزایش اشتهای افراد تاثیر گذاره که در اثر کمبود اون، بدن فرد دچار مشکل کم اشتهایی و در نتیجه کمبود آهن می شه .

روی عامل تولید  D N A و R N A  سلولیه و در تقسیم و رشد سلولی موثره .

در بررسی کشوری که در ایران درسال ۱۳۸۰ انجام شد ۷/۱۸ درصد کودکان ۱۵-۳۳ ماهه و ۳۱ درصد کودکان ۶ ساله دچار کمبود روی بودن. آکرودرماتیت آنتروپاتیک یه مشکل ارثیه که با درماتیت دور و بر دهن و مقعد، ریزش مو و کمی رشد کودک همراه س و در اثر کمبود شدید روی در اثر جذب روی روده ایه. کمبود روی می تونه دلیل کوتاهی قد شه.

کاهش روی موجب ریزش موای سر، طاسی وکاهش سیستم ایمنی و دفاعی بدن می شه و فرد رو در برابر دچار شدن به عفونتای جور واجور مستعد می سازه. مصرف موادغذایی پر از روی در کاهش طول دوره درمان سهم به سزایی داره هم اینکه عامل موثر در رشد جنینه.

پیشنهاد می شه کودکان زیر ۵ سال روزی ۵ میلی گرم مکمل به صورت شربت روی مصرف کنن. مصرف روی در کودکان بالای ۵ سال ۱۰ میلی گرم روزانه و در خانمای باردار ۲۰ تا ۲۵ میلی گرم روزانه پیشنهاد می شه.

 مصرف غذاهای پروتئینی مثل گوشت، لبنیات، حبوبات، تخم مرغ وغلات که از منابع روی هستن، پیشنهاد می شه.

چه کسائی در برابر کمبود روی هستن؟

کسائی که به هر دلیلی گوشت و لبنیات مصرف نمی کنن، از جمله آدمایی هستن که مستعد کمبود روی هستن.

آدمایی که دارای مریضی های گوارشی مانند کولیت اولسراتیو، مریضی کرون، سندرم روده تحریک پذیر و هم اینکه کسائی که دچار اسهال طولانی هستن، روی مصرفی از رژیم غذایی اونا جذب نمی شه.

کسائی که به مریضی های کلیوی، کبدی، دیابت و سرطان گرفتار هستن و گیاهخواران به دلیل نبود مصرف گوشت، اندازه روی دریافتی اونا پایینه و وجود فیتات در حبوبات، غلات کامل و مغزها مانع جذب روی موجود در غذا می شه، پس در برابر کمبود روی قرار دارن.

مضرات دریافت اضافه روی

دریافت مقادیر بالای روی از راه دارو می تونه دلیل مسمومیت زیاد یا طولانی شه که از علائم مسمومیت زیاد می توان تهوع، استفراغ، کاهش اشتها، گرفتگی عضلات، اسهال و سردرد رو نام برد. از مشکلات مصرف طولانی مدت مکمل های روی، مشکل در کارکرد آهن، مشکل در سیستم ایمنی، کاهش کلسترول خوب (HDL-C) و مشکلات ادراری است.

یه نکته

مصرف همزمان روی با بعضی داروها می تونه دلیل کاهش اثر دارو شه، مثلا آدمایی که از آنتی بیوتیک تتراسیکلین استفاده می کنن، باید این آنتی بیوتیک رو ۲ ساعت قبل یا ۴ تا ۶ ساعت بعد از مصرف مکمل روی استفاده کنن یا کسائی که داروی پنیسیلامین مصرف می کنن باید مکمل روی رو ۲ ساعت قبل یا ۲ ساعت بعد از مصرف دارو مصرف کنن.

با وجود اون که کمبود روی یکی از مشکلات شایع تغذیه ای در ایرانه، اما مصرف مکمل های شامل روی بدون تجویز دکتر پیشنهاد نمی شه و به خاطر کاهش کمبود روی در جامعه، مصرف رژیم غذایی متعادل و متناسب که شامل تموم گروه های غذایی به خصوص گوشت و لبنیاته، پیشنهاد می شه و واسه اون که روی مصرفی خوب جذب شه، باید اندازه فیتات رژیم غذایی رو کم کرد، به این منظور مصرف نون هایی که در جفت و جور اونا از مخمر استفاده شده، پیشنهاد می شه. (هم اینکه خیساندن حبوبات قبل از پخت باعث کاهش فیتات موجود در اون می شه.)

اضافه کردن روی به خاک و مواد غذایی

فقر غذائی در خیلی از کشورها باعث کمبود روی و در نتیجه بروز مشکلات شدیدی در سیستم ایمنی بدن می شه .

تحقیقات انجام شده در بخش کشاورزی فقیر بودن خاکای کشور رو از ریزمغذی روی نشون داده. این موضوع معنیش اینه که اجناس غذایی هم از نظر روی فقیرند و مسئولین کشور باید تقویت و یا یعنی غنی سازی "خاک با روی" رو مهم بدوننش و تا وقتی که این برنامه به آخرسر نرسیده، غنی سازی موادغذایی کلی با روی راهکاریه که باید به اجرا گذاشته شه. مصرف غذاهای غنی شده با روی می تونه بخشی از روی مورد نیار بدن رو تامین کنه. در بعضی از کشورا غذاهای غنی شده با روی از جمله شیر خشک، ماکارونی وغلات باعث پیشگیری از مشکلات کمبود روی می شه.

جمع آوری: معصومه آیت اللهی

بخش تغذیه و سلامت تبیان


منابع :

پروفسور محمد حسین سلطان زاده- استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

دکتر مریم فروید، متخصص تغذیه عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی – جام جم

زهرا عبداللهی- به سایت

.

*

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *